Oparzenia – pierwsza pomoc krok po kroku
Oparzenie to jeden z najczęstszych urazów, do których dochodzi w domu, pracy, kuchni, ogrodzie czy podczas wakacji. Możemy oparzyć się wrzątkiem, gorącym olejem, parą wodną, żelazkiem, płomieniem, substancją chemiczną, prądem albo promieniowaniem słonecznym. WHO definiuje oparzenie jako uszkodzenie skóry lub innych tkanek spowodowane między innymi ciepłem, promieniowaniem, elektrycznością, tarciem albo kontaktem z substancjami chemicznymi.
W pierwszej pomocy najważniejsze są proste działania: zatrzymaj proces oparzenia, schładzaj miejsce oparzenia, zdejmij biżuterię i ciasne elementy, zabezpiecz ranę i oceń, czy potrzebna jest pomoc medyczna. Brzmi prosto, ale w stresie wiele osób robi dokładnie odwrotnie: smaruje oparzenie tłuszczem, przykłada lód, przebija pęcherze albo zbyt późno zgłasza się po pomoc.
Ten artykuł pokaże Ci, co zrobić krok po kroku.
Rodzaje oparzeń – od czego może dojść do urazu?
Oparzenia mogą mieć różne przyczyny. Najczęściej spotykamy się z oparzeniami termicznymi, czyli spowodowanymi wysoką temperaturą: wrzątkiem, parą wodną, gorącym olejem, płomieniem, rozgrzanym metalem, żelazkiem czy piekarnikiem. Oparzenia mogą być też chemiczne, elektryczne oraz radiacyjne, na przykład słoneczne.
Najczęstsze rodzaje oparzeń:
- oparzenia termiczne – wrzątek, para, gorący olej, płomień, rozgrzane przedmioty,
- oparzenia chemiczne – kwasy, zasady, środki czyszczące, detergenty, substancje żrące,
- oparzenia elektryczne – porażenie prądem, instalacją elektryczną, piorunem,
- oparzenia słoneczne – zbyt długa ekspozycja skóry na promieniowanie UV.
Stopnie oparzeń – jak je rozpoznać?
W praktyce pierwszej pomocy nie musisz idealnie określać stopnia oparzenia. Ważniejsze jest to, żeby szybko schłodzić ranę i rozpoznać sytuacje, które wymagają pilnej pomocy medycznej. Mimo to warto znać podstawowy podział.
Oparzenie I stopnia
Obejmuje najbardziej powierzchowną warstwę skóry. Skóra jest zaczerwieniona, bolesna, może być lekko obrzęknięta, ale nie ma pęcherzy.
Przykład: lekkie oparzenie słoneczne albo krótkie dotknięcie gorącego przedmiotu.
Oparzenie II stopnia
Jest głębsze. Skóra jest zaczerwieniona, mocno bolesna, pojawiają się pęcherze z płynem. Takiego pęcherza nie należy przebijać, ponieważ zwiększa to ryzyko zakażenia. NHS i Mayo Clinic zalecają, aby nie przebijać pęcherzy po oparzeniu.
Oparzenie III stopnia
Obejmuje całą grubość skóry. Skóra może być biała, brunatna, czarna, sucha, twarda lub wyglądać jak zwęglona. Co ważne, głębokie oparzenie może być mniej bolesne albo nawet bezbolesne, ponieważ dochodzi do uszkodzenia zakończeń nerwowych. Takie oparzenie wymaga pilnej pomocy medycznej.
Oparzenie IV stopnia
To bardzo głębokie uszkodzenie obejmujące nie tylko skórę, ale także tkanki głębsze: mięśnie, ścięgna, a nawet kości. W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pomoc.
Oparzenia – pierwsza pomoc krok po kroku
1. Zadbaj o bezpieczeństwo
Najpierw przerwij działanie czynnika, który powoduje oparzenie. Odsuń osobę od źródła ciepła, zgaś płomień, wyłącz prąd, odsuń gorący przedmiot, przerwij kontakt ze środkiem chemicznym. WHO podkreśla, że pierwszej pomocy nie należy rozpoczynać, dopóki ratownik nie zadba o własne bezpieczeństwo, szczególnie przy prądzie i substancjach chemicznych.
Jeżeli ubranie się pali, trzeba ugasić płomienie – wodą, kocem, odcięciem dopływu tlenu albo przetoczeniem poszkodowanego po podłożu.
2. Schładzaj oparzone miejsce wodą
To najważniejszy etap pierwszej pomocy przy oparzeniu. Oparzone miejsce należy schładzać chłodną, bieżącą wodą. NHS zaleca chłodzenie oparzenia lub oparzenia wrzątkiem przez 15–30 minut albo do wyraźnego zmniejszenia bólu.
W praktyce możesz zapamiętać prostą zasadę:
Schładzaj oparzenie chłodną bieżącą wodą o temperaturze około 20 C przez około 20 minut, z odległosci około 20 cm (delikatyny prosnic a nie mocny strumień)
Woda ma być chłodna, ale nie lodowata. Nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry. WHO ostrzega, że lód może pogłębić uszkodzenie tkanek, a zbyt długie chłodzenie może prowadzić do wychłodzenia organizmu.
3. Zdejmij biżuterię i ciasne elementy
Jak najszybciej zdejmij pierścionki, obrączkę, zegarek, bransoletkę, pasek, ciasną odzież lub inne elementy znajdujące się w pobliżu oparzenia. Po oparzeniu narasta obrzęk i później może być to bardzo trudne albo niemożliwe. Nie odrywaj jednak materiału, który przykleił się do skóry. Usuń odzież i biżuterię z okolicy oparzenia, ale bez odrywania tego, co przykleiło się do rany.
4. Zabezpiecz oparzenie
Po schłodzeniu ranę można luźno zabezpieczyć. Można użyć jałowego opatrunku nieprzylegającego lub folii spożywczej położonej na oparzenie, bez ciasnego owijania wokół kończyny. Po schłodzeniu połóż folię spożywczą na oparzeniu, ale nie owijaj jej ciasno dookoła rany. Doskonałym rozwiązaniem są opatrunki typu: AquaGel (dedykowane opatrunki na oparzenia)
Nie stosuj na świeże oparzenie masła, oleju, pasty do zębów, alkoholu, tłustych maści ani przypadkowych domowych sposobów. NHS odradza stosowanie kremów, olejów i masła na oparzenia, a WHO dodatkowo ostrzega przed przykładaniem lodu i nakładaniem różnych substancji bezpośrednio na ranę.
5. Nie przebijaj pęcherzy
Pęcherz po oparzeniu działa jak naturalna ochrona. Nie przebijaj go igłą, nożyczkami ani paznokciem. Przebicie pęcherza zwiększa ryzyko zakażenia.
6. Obserwuj poszkodowanego
Jeżeli oparzenie jest duże, głębokie, obejmuje twarz, dłonie, stopy, narządy płciowe, pośladki, duże stawy albo powstało po prądzie lub substancji chemicznej — nie zwlekaj z pomocą medyczną. W Polsce w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia dzwoń pod 112 lub 999.
Kiedy z oparzeniem trzeba zgłosić się do lekarza?
Nie każde oparzenie wymaga karetki, ale są sytuacje, w których nie należy czekać.
Pilnej pomocy medycznej wymaga oparzenie, które:
- jest duże lub głębokie,
- obejmuje twarz, dłonie, stopy, narządy płciowe, pośladki albo duże stawy,
- ma wygląd skóry białej, brunatnej, czarnej, suchej, twardej lub zwęglonej,
- obejmuje całą grubość skóry,
- szybko narasta obrzęk,
- powstało po kontakcie z prądem, piorunem lub silną substancją chemiczną,
- wiąże się z podejrzeniem wdychania dymu,
- dotyczy małego dziecka, osoby starszej lub osoby przewlekle chorej.
Jeżeli masz wątpliwości, czy rana jest bezpieczna do leczenia w domu, lepiej skonsultować ją z lekarzem.
Oparzenie wrzątkiem – co robić?
Oparzenie wrzątkiem lub parą wodną to jedno z najczęstszych oparzeń domowych. Natychmiast odsuń poszkodowanego od źródła ciepła, zdejmij mokrą odzież, jeśli nie przykleiła się do skóry, zdejmij biżuterię i rozpocznij chłodzenie bieżącą wodą. Następnie zabezpiecz ranę jałowym opatrunkiem lub folią spożywczą położoną luźno na oparzeniu.
U dzieci nawet pozornie niewielkie oparzenie może być poważniejsze niż u osoby dorosłej, dlatego przy większej powierzchni, pęcherzach, silnym bólu albo oparzeniu twarzy, dłoni, stóp czy okolicy krocza warto pilnie skontaktować się z lekarzem.
Oparzenie gorącym olejem
Oparzenie gorącym olejem często bywa bolesne i może być głębsze, niż wygląda na początku. Postępowanie jest takie samo jak przy innych oparzeniach termicznych: przerwij kontakt z czynnikiem, zdejmij biżuterię i ciasne elementy, chłodź oparzone miejsce bieżącą wodą, nie stosuj tłuszczu ani domowych preparatów i zabezpiecz ranę.
Jeżeli pojawiają się pęcherze, rana jest rozległa, ból jest silny albo oparzenie obejmuje rękę, twarz lub okolice stawów – skonsultuj się z lekarzem.
Oparzenie chemiczne – pierwsza pomoc
Oparzenia chemiczne mogą być bardzo niebezpieczne, ponieważ substancja żrąca może nadal uszkadzać skórę. W pierwszej kolejności zadbaj o własne bezpieczeństwo – najlepiej załóż rękawiczki. Następnie usuń skażoną odzież, jeśli można to zrobić bezpiecznie. Suche substancje chemiczne należy najpierw ostrożnie strzepnąć lub usunąć ze skóry, a dopiero potem płukać. NHS zaleca przy oparzeniu chemicznym wezwanie pomocy medycznej, usunięcie skażonej odzieży, usunięcie suchej substancji i płukanie miejsca dużą ilością chłodnej lub letniej wody nawet około godziny.
Nie neutralizuj chemikaliów „domowymi sposobami”. Nie polewaj kwasu zasadą ani zasady kwasem. Możesz pogorszyć sytuację.
Oparzenie prądem – dlaczego jest groźne?
Przy porażeniu prądem najważniejsze jest bezpieczeństwo ratownika. Nie dotykaj poszkodowanego, dopóki nie masz pewności, że źródło prądu zostało odłączone. Oparzenie elektryczne może wyglądać niepozornie na skórze, ale prąd może uszkadzać głębsze tkanki i wpływać na pracę serca. Mayo Clinic wskazuje, że oparzenia spowodowane elektrycznością, piorunem lub silnymi substancjami chemicznymi wymagają pilnej pomocy medycznej.
Po odłączeniu źródła prądu sprawdź, czy poszkodowany reaguje i oddycha. Jeżeli nie oddycha prawidłowo, wezwij pomoc i rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową, jeśli potrafisz ją wykonać.
Oparzenie słoneczne
Oparzenie słoneczne pojawia się po zbyt długiej ekspozycji skóry na słońce. Skóra może być czerwona, gorąca, bolesna, a po kilku dniach może się łuszczyć. Przy cięższym oparzeniu mogą pojawić się pęcherze. NHS zaleca zejście ze słońca, chłodzenie skóry chłodnym prysznicem, kąpielą lub wilgotnym ręcznikiem, picie wody, stosowanie preparatu po opalaniu lub bezzapachowego kremu nawilżającego oraz ochronę skóry przed słońcem do czasu wygojenia.
Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, gdy skóra jest mocno spuchnięta lub pokryta pęcherzami, pojawia się bardzo wysoka temperatura, dreszcze, silne osłabienie, zawroty głowy, nudności, ból głowy, skurcze mięśni albo gdy oparzenie słoneczne dotyczy niemowlęcia lub małego dziecka.
Czego nie robić przy oparzeniu?
To bardzo ważna część pierwszej pomocy. Wiele błędów wynika z domowych mitów przekazywanych od lat.
Przy oparzeniu nie wolno:
- przykładać lodu bezpośrednio do skóry,
- smarować świeżego oparzenia masłem, olejem, pastą do zębów ani spirytusem,
- przebijać pęcherzy,
- odrywać ubrania przyklejonego do rany,
- owijać rany ciasno folią lub bandażem,
- bagatelizować oparzeń elektrycznych i chemicznych,
- zwlekać z pomocą, jeśli oparzenie jest głębokie, duże lub dotyczy dziecka.
Najprostszy schemat: oparzenia pierwsza pomoc
Zapamiętaj ten schemat:
- Zadbaj o bezpieczeństwo.
- Przerwij działanie czynnika oparzeniowego.
- Chłodź oparzone miejsce bieżącą wodą około 20 minut.
- Zdejmij biżuterię i ciasne elementy.
- Nie odrywaj odzieży przyklejonej do rany.
- Nie przebijaj pęcherzy.
- Zabezpiecz ranę jałowym opatrunkiem lub luźno położoną folią spożywczą.
- Wezwij pomoc, jeśli oparzenie jest poważne, chemiczne, elektryczne, duże, głębokie albo dotyczy wrażliwych okolic ciała.
Podsumowanie
W pierwszej pomocy przy oparzeniu najważniejsze są szybkie i proste działania. Nie trzeba mieć specjalistycznego sprzętu, żeby pomóc. Trzeba jednak wiedzieć, czego nie robić. Chłodna bieżąca woda, zdjęcie biżuterii, zabezpieczenie rany i szybka decyzja o kontakcie z lekarzem mogą znacząco zmniejszyć ból, ograniczyć uszkodzenie skóry i zapobiec powikłaniom.
Jeżeli chcesz nauczyć się reagować spokojnie i skutecznie nie tylko przy oparzeniach, ale też przy zadławieniu, krwotoku, utracie przytomności, zatrzymaniu krążenia czy użyciu AED – zapraszamy na szkolenia z pierwszej pomocy prowadzone przez ratowników medycznych KursySOS.pl.
Sprawdź nasze szkolenia z pierwszej pomocy lub skorzystaj z bezpłatnych materiałów edukacyjnych online.
Jeden komentarz